انتخاب الکتروموتور برای پمپ هیدرولیک و یونیت؛ محاسبه توان و دور مناسب
برای انتخاب الکتروموتور مناسب پمپ هیدرولیک، دو پارامتر اصلی باید تعیین شود: توان نامی الکتروموتور (P بر حسب کیلووات) که از ضرب دبی واقعی پمپ (Q بر حسب لیتر در دقیقه) در حداکثر فشار کاری مدار (p بر حسب بار) و تقسیم حاصل بر 600×ηt (یا در محاسبهی سریع کارگاهی تقسیم بر ۵۰۰) به دست میآید، و دور نامی الکتروموتور (n) که در بیش از ۹۰ درصد یونیتهای هیدرولیک صنعتی، الکتروموتور ۴ قطب (۱۵۰۰ دور اسمی / ۱۴۵۰ دور واقعی در دقیقه) است. پس از محاسبهی عدد توان، همیشه باید اولین توان استاندارد بالاتر در جدول موتورهای صنعتی (مثلاً ۱۱ کیلووات بهجای ۹٫۲ کیلووات) انتخاب شود تا موتور زیر بار حداکثر دچار اضافهجریان و قطع بیمتال نشود.
در بسیاری از استعلامهایی که برای خرید الکتروموتور جهت کوپل با پمپهای دندهای، پرهای یا پیستونی به هیدشاپ میرسد، طراح یا تعمیرکار یا فقط به حجم سیسی پمپ توجه کرده و فشار کاری را در فرمول لحاظ نکرده است، یا به دلیل محدودیت برق کارگاه میخواهد پمپ دبی بالا را با موتور تکفاز یا موتور ۳۰۰۰ دور بچرخاند. نتیجهی این ناهماهنگی، پریدن فیوز در لحظهی رسیدن جک به انتهای کورس، کاویتاسیون شدید در مکش پمپ یا سوختن سیمپیچ الکتروموتور است. این راهنما فرمول دقیق محاسبهی توان، جدول انتخاب سریع بر اساس دبی و فشار، مقایسهی دور ۱۴۵۰ و ۲۹۰۰ و استاندارد فلنج و کوپلینگ یونیت را به زبان عملی بررسی میکند.
توان مصرفی شفت پمپ هیدرولیک مستقیماً به حاصلضرب «دبی خروجی» در «فشار کاری» وابسته است. پیش از محاسبهی توان موتور برقی، اگر فقط حجم جابهجایی پمپ (Vg بر حسب سیسی بر دور) را دارید، ابتدا دبی پمپ (Q) را در دور ۱۴۵۰ محاسبه کنید (ضرب سیسی پمپ در ۱٫۴۵). سپس توان لازم روی شفت هر مدل پمپ هیدرولیک را از رابطهی زیر به دست آورید:
در این رابطه، ηt راندمان کل پمپ (حاصلضرب راندمان حجمی در راندمان مکانیکی) است که برای پمپهای دندهای و پرهای سالم حدود ۰٫۸۰ تا ۰٫۸۵ و برای پمپهای پیستونی حدود ۰٫۸۵ تا ۰٫۹۰ در نظر گرفته میشود. همچنین منظور از فشار (p)، حداکثر فشار تنظیمی شیر اطمینان (Relief Valve) در لحظهی کار زیر بار است، نه فشار حرکت خلاص جک.
مثال عملی: فرض کنید یک پمپ دندهای ۲۵ سیسی دارید که قرار است با الکتروموتور ۱۴۵۰ دور کوپل شود و حداکثر فشار کاری مدار روی ۱۶۰ بار تنظیم شده است:
برای اینکه در کارگاه یا هنگام استعلام قیمت، بدون ماشینحساب بتوانید سایز استاندارد الکتروموتور (با دور ۱۴۵۰ RPM و رژیم کاری دائم S1) را مشخص کنید، جدول زیر توان پیشنهادی الکتروموتور را بر حسب کیلووات (و معادل اسب بخار) برای دبیها و فشارهای متداول نشان میدهد:
| دبی پمپ (لیتر در دقیقه) / سیسی تقریبی در ۱۴۵۰ دور | فشار ۱۰۰ بار | فشار ۱۵۰ بار | فشار ۲۰۰ بار | فشار ۲۵۰ بار |
|---|---|---|---|---|
| ۱۰ لیتر در دقیقه (پمپ ۶ تا ۷ سیسی) | ۲٫۲ kW (۳ اسب) | ۳ kW (۴ اسب) | ۴ kW (۵٫۵ اسب) | ۵٫۵ kW (۷٫۵ اسب) |
| ۲۰ لیتر در دقیقه (پمپ ۱۴ سیسی) | ۴ kW (۵٫۵ اسب) | ۵٫۵ kW (۷٫۵ اسب) | ۷٫۵ kW (۱۰ اسب) | ۱۱ kW (۱۵ اسب) |
| ۳۰ لیتر در دقیقه (پمپ ۲۰ سیسی) | ۵٫۵ kW (۷٫۵ اسب) | ۹٫۲ یا ۱۱ kW (۱۵ اسب) | ۱۵ kW (۲۰ اسب) | ۱۵ یا ۱۸٫۵ kW (۲۵ اسب) |
| ۴۵ لیتر در دقیقه (پمپ ۳۲ سیسی) | ۹٫۲ یا ۱۱ kW (۱۵ اسب) | ۱۵ kW (۲۰ اسب) | ۱۸٫۵ kW (۲۵ اسب) | ۲۲ kW (۳۰ اسب) |
| ۶۰ لیتر در دقیقه (پمپ ۴۰ سیسی) | ۱۵ kW (۲۰ اسب) | ۱۸٫۵ kW (۲۵ اسب) | ۲۵ یا ۳۰ kW (۴۰ اسب) | ۳۰ یا ۳۷ kW (۵۰ اسب) |
| ۹۰ لیتر در دقیقه (پمپ ۶۳ سیسی) | ۱۸٫۵ kW (۲۵ اسب) | ۳۰ kW (۴۰ اسب) | ۳۷ kW (۵۰ اسب) | ۴۵ kW (۶۰ اسب) |
نکتهی مهم در سیستمهای دارای عملگر چرخشی این است که به دلیل افت فشار در شیرآلات و لولهکشی، توان الکتروموتورِ روی یونیت همیشه باید حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بیشتر از توان لازم هیدروموتور در سر شفت مصرفکننده باشد تا افت راندمان مدار جبران گردد.
یکی از پرتکرارترین سؤالهای کارگاههای کوچک و بالابرهای ساختمانی این است که «آیا میتوانیم پمپ هیدرولیک را با برق تکفاز ۲۲۰ ولت شهری راهاندازی کنیم؟». پاسخ فنی این است که الکتروموتورهای تکفاز به دلیل محدودیت جریان برق شهری (فیوزهای ۲۵ و ۳۲ آمپر) و گشتاور راهاندازی کمتر، در عمل فقط تا توان ۲٫۲ کیلووات (۳ اسب بخار) و در موارد خاص تا ۳ کیلووات (۴ اسب بخار) تولید و استفاده میشوند.
با توان ۲٫۲ کیلووات، حاصلضرب دبی در فشار پمپ شما نمیتواند از حدود ۱۱۰۰ فراتر برود؛ یعنی یا باید دبی پایین در فشار متوسط داشته باشید (مثلاً پمپ ۶ سیسی با دبی ۸٫۵ لیتر در دقیقه تا فشار ۱۲۰ بار برای جک بالابر یا پرس کارگاهی)، یا دبی متوسط در فشار کم (مثلاً ۱۵ لیتر در دقیقه در فشار ۷۰ بار). برای هر توانی بالاتر از ۳ کیلووات یا مدارهایی که زیر بار سنگین استارت میخورند، استفاده از الکتروموتور سه فاز صنعتی (۳۸۰ ولت) الزامی است؛ همچنین در یونیتهای تکفاز حتماً باید مدار طوری طراحی شود که در لحظهی استارت، شیر برقی در حالت تخلیه (Unloading) باشد تا موتور تکفاز زیر فشار استارت نخورد و خازن راه انداز آن نسوزد.
الکتروموتورهای القایی استاندارد در شبکه برق ۵۰ هرتز ایران با چهار سرعت اسمی تولید میشوند: ۳۰۰۰ دور (۲ قطب، دور واقعی حدود ۲۹۰۰)، ۱۵۰۰ دور (۴ قطب، دور واقعی حدود ۱۴۵۰)، ۱۰۰۰ دور (۶ قطب، دور واقعی حدود ۹۶۰) و ۷۵۰ دور (۸ قطب). در مهندسی هیدرولیک، دور طلایی و استاندارد برای کوپل با پمپهای دندهای، پرهای و پیستونی، ۱۴۵۰ دور در دقیقه (۴ قطب) است و دلایل مشخصی دارد:
تنها استثنایی که در آن از الکتروموتور ۳۰۰۰ دور (۲ قطب) استفاده میشود، پمپهای دندهای میکرو و مینیپاورپکهای کوچک (گروه ۰٫۵ و گروه ۱ با حجم ۱ تا ۴ سیسی) در رژیم کاری متناوب (S2 یا S3 مانند جکهای بالابر خودرو یا رمپ بارگیری) است که کاتالوگ پمپ صراحتاً مجوز کار در ۳۰۰۰ دور را داده باشد.
پس از تعیین توان (کیلووات) و دور (۱۴۵۰ RPM)، کد فریم استاندارد الکتروموتور (IEC Frame Size) به صورت خودکار مشخص میشود؛ زیرا در استاندارد جهانی IEC، هر توان در دور ۱۵۰۰ دارای قطر شفت، ارتفاع مرکز شفت و ابعاد فلنج کاملاً ثابتی است (مثلاً موتور ۵٫۵ کیلووات ۱۴۵۰ دور همیشه فریم 132S با قطر شفت ۳۸ میلیمتر است و موتور ۱۱ کیلووات ۱۴۵۰ دور فریم 160M با قطر شفت ۴۲ میلیمتر است). اما هنگام سفارش موتور برای ساخت یونیت هیدرولیک باید نوع پوسته و نحوه نصب (Mounting) را دقیق مشخص کنید:
چه قصد جایگزینی الکتروموتور سوختهی یک پاورپک را داشته باشید و چه در مرحلهی اولیهی طراحی یونیت هیدرولیک برای یک خط تولید باشید، آمادهسازی ۶ مورد زیر پیش از تماس با کارشناسان هیدشاپ باعث میشود دقیقترین مدل و فریم برای شما انتخاب شود:
دبی پمپ (بر حسب لیتر در دقیقه) را در حداکثر فشار کاری مدار (بر حسب بار) ضرب کرده و عدد حاصل را بر ۵۰۰ تقسیم کنید تا توان لازم به کیلووات (kW) به دست آید؛ سپس اولین سایز استاندارد بالاتر در جدول الکتروموتورها را انتخاب کنید.
در بیش از ۹۰ درصد یونیتهای هیدرولیک، الکتروموتور ۱۴۵۰ دور (۴ قطب) انتخاب صحیح است؛ زیرا گشتاور دو برابری نسبت به موتور ۲۹۰۰ دور تولید میکند، صدای کمتری دارد و مانع از بروز کاویتاسیون در خط مکش پمپ میشود.
توان عملی الکتروموتور تکفاز حداکثر ۲٫۲ تا ۳ کیلووات است؛ بنابراین حاصلضرب دبی (لیتر در دقیقه) در فشار (بار) نباید از حدود ۱۱۰۰ تا ۱۴۰۰ بیشتر شود (مثلاً با پمپ ۶ سیسی و دبی ۸٫۵ لیتر در دقیقه، میتوان تا حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ بار فشار گرفت).
این مشکل معمولاً به چهار علت رخ میدهد: انتخاب توان الکتروموتور کمتر از حاصلضرب دبی در فشار واقعی، بالا بردن غیراصولی پیچ تنظیم شیر اطمینان، بستن موتور ۳۰۰۰ دور بهجای ۱۵۰۰ دور، یا گیر کردن مکانیکی داخل پمپ و هممحور نبودن کوپلینگ.
الکتروموتور B5 فقط فلنج دارد و بدون پایه است (مناسب نصب عمودی روی تانک یا توانهای پایین)، اما الکتروموتور B35 هم پایه دارد و هم فلنج؛ بنابراین وزن موتور روی شاسی مینشیند و پمپ نیز از طریق لانترن به فلنج جلو بسته میشود.
در توانهای تا ۷٫۵ کیلووات و محیطهای کارگاهی عادی، موتورهای پوسته آلومینیومی سبکتر و خوشقیمتتر هستند؛ اما برای توانهای ۱۱ کیلووات به بالا، محیطهای گرم مانند صنایع فولاد و ریختهگری یا کار دائم ۲۴ ساعته، پوسته چدنی به دلیل استحکام مکانیکی و دفع حرارت پایدارتر ترجیح داده میشود.
این راهنما بر پایهی تجربهی تیم فنی هیدشاپ در طراحی و ساخت یونیتهای هیدرولیک صنعتی و تأمین انواع الکتروموتور سهفاز و تکفاز کوپلشده با پمپهای هیدرولیک تدوین شده است. اعداد جدول بر مبنای راندمان متوسط پمپهای صنعتی در رژیم کار دائم (S1) محاسبه شدهاند و در ارتفاعات بالا یا دمای محیط بالای ۴۰ درجه سانتیگراد، ضریب کاهش توان (Derating) کاتالوگ سازنده الکتروموتور باید لحاظ شود.
نویسنده: شیوا شریفی · بازبینی فنی: مهندس میثم روزبهانی · آخرین بازبینی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵
با ما در ارتباط باشید همکاران ما پاسخگوی سوالات شما هستند.
لطفا برای آگاهی از قیمت و دریافت فاکتور، فرم استعلام این کالا را ارسال نمایید.
نظرات کاربران