هالو شافت (Hollow Shaft) چیست؟ مزایا، کاربرد و تفاوت با شفت خروجی در گیربکس خورشیدی و صنعتی
هالو شافت (Hollow Shaft) که در اصطلاح کارگاهی و فنی به آن شفت توخالی یا شفت مادگی نیز گفته میشود، نوعی محور انتقال قدرت با مقطع لولهای و توخالی است که اجازه میدهد شفت توپرِ (نری) الکتروموتور، هیدروموتور یا محور محرک دستگاه مستقیماً به داخل گیربکس فرو برود و بدون نیاز به کوپلینگ واسطه، پولی یا چرخزنجیر با آن درگیر شود. در گیربکسهای صنعتی و خورشیدی، هالو شافت در سه ساختار اصلی تکخار (Keyed)، هزارخار داخلی (Splined DIN 5480) و شرینک دیسک (Shrink Disc / قفل اصطکاکی) ساخته میشود و بسته به طراحی مدار، میتواند در سمت ورودی گیربکس (برای کوپل مستقیم موتور) یا در سمت خروجی گیربکس (برای سوار شدن مستقیم گیربکس روی شفت دستگاه) قرار بگیرد.
در بسیاری از استعلامهایی که برای خرید گیربکس خورشیدی یا جایگزینی گیربکسهای صنعتی به هیدشاپ میرسد، طراح یا مسئول فنی کارخانه با محدودیت فضای طولی روی شاسی روبهروست یا از بریدن مداوم کوپلینگ و به هم خوردن همراستایی (Alignment) شفت گیربکس و دستگاه شکایت دارد. استفاده از ساختار هالو شافت، طول کلی مجموعه محرک را تا ۴۰ درصد کم میکند، هزینه شاسیکشی و کوپلینگ را حذف مینماید و نسبت استحکام پیچشی به وزن بالاتری نسبت به شفت توپر هموزن ارائه میدهد. این راهنما ساختار مهندسی هالو شافت، تفاوت آن با شفت توپر، انواع مکانیزم قفل شدن شفت و نکات کلیدی هنگام اندازهگیری و سفارش را بررسی میکند.
در یک گیربکس معمولی با شفت خروجی توپر (Solid Shaft یا شفت نری)، محور خروجی از پیشانی گیربکس بیرون زده است و برای انتقال گشتاور به شفت دستگاه (مثلاً درام نوار نقاله یا ماردون)، باید دو شفت را روبهروی هم قرار دهید، یک کوپلینگ بین آنها ببندید و شاسی زیر گیربکس را با ساعت اندیکاتور یا لیزر دقیقاً هممحور کنید. اما در گیربکس هالو شافت، محور اصلی داخل گیربکس به شکل یک بوش فولادی ضخیم و سوراخدار ماشینکاری شده است؛ در نتیجه گیربکس مستقیماً روی شفت نریِ دستگاه سُر میخورد (Shaft-Mounted) و تنها با یک بازوی گشتاور (Torque Arm) یا فلنج به بدنه دستگاه مهار میشود.
علاوه بر حذف کوپلینگ و کوتاه شدن طول نصب، از نظر مکانیک جامدات نیز مقطع حلقوی هالو شافت مزیت مهمی دارد: در یک شفت تحت پیچش (Torsion)، بیشترین تنش برشی در خارجیترین لایهی شفت ایجاد میشود و مرکز شفت نقش بسیار کمی در تحمل گشتاور دارد. به همین دلیل در یک گیربکس خورشیدی خطی یا زاویهدار، استفاده از هالو شافت با قطر بیرونی بزرگتر، صلبیت پیچشی بیشتر و وزن کمتری نسبت به شفت توپر ایجاد میکند.
| شاخص مقایسه فنی | هالو شافت (Hollow Shaft / شفت مادگی) | شفت توپر (Solid Shaft / شفت نری) |
|---|---|---|
| نحوه اتصال به دستگاه یا موتور | ورود مستقیم شفت نری به داخل سوراخ گیربکس (بدون کوپلینگ) | اتصال دو شفت روبهروی هم با کوپلینگ، چرخزنجیر یا پولی |
| فضای نصب و شاسیکشی | بسیار فشرده (نصب آویز روی شفت یا فلنجی بدون شاسی طولی) | نیازمند شاسی مستقل، هممحوری دقیق و فضای طولی بیشتر |
| حساسیت به خطای همراستایی | بسیار کم (هممحوری ذاتی بین شفت و توپی هالو شافت) | بالا (ناهممحوری باعث لرزش و خرابی بلبرینگ و کوپلینگ میشود) |
| تحمل بار شعاعی خارجی (Overhung) | متوسط (مناسب گشتاور خالص چرخشی روی محور) | بسیار بالا (مناسب نصب پینیون، چرخزنجیر و پولی تسمه) |
| سهولت دمونتاژ پس از سالها کار | نیازمند گریس ضدگریپاژ (Anti-Seize) برای جلوگیری از زنگزدگی | باز شدن سریع کوپلینگ بدون درگیری داخلی دو شفت |
بسته به مقدار گشتاور عبوری، وجود ضربه و شوک در بار، و دائمی یا چپوراستگرد بودن چرخش، سطح داخلی هالو شافت به سه روش متفاوت ساخته میشود:
هنگام سفارش گیربکس باید مشخص کنید که منظور شما از «هالو شافت»، سمت ورودی گیربکس است یا سمت خروجی آن؛ چراکه کارکرد این دو کاملاً متفاوت است:
همانطور که در مقالهی مرجع دربارهی اینکه گیربکس خورشیدی چیست و چگونه گشتاور را در طبقات سیارهای چند برابر میکند توضیح دادیم، ترکیب طبقات سیارهای با خروجی یا ورودی هالو شافت در کاربردهای زیر بیشترین بازدهی را دارد:
بزرگترین چالش نگهداری در گیربکسهای هالو شافت خروجی، پدیدهی جوش سرد یا زنگزدگی سایشی (Fretting Corrosion) بین شفت نری دستگاه و جدارهی داخلی هالو شافت است؛ اگر شفت دستگاه را خشک داخل هالو شافت جا بزنید، پس از چند ماه کار زیر بار، دو سطح فولادی به هم میچسبند و هنگام تعمیرات حتی با جک هیدرولیک هم به سختی جدا میشوند. برای پیشگیری از این مشکل، پیش از نصب حتماً سطح شفت و داخل هالو شافت را با سنباده نرم تمیز کنید و یک لایه خمیر یا گریس نسوز ضدگریپاژ (Anti-Seize حاوی مس یا دیسولفید مولیبدن) روی شفت بمالید.
همچنین پیش از تماس با هیدشاپ برای استعلام قیمت یا معادلیابی، علاوه بر تعیین گشتاور و نسبت تبدیل گیربکس، شش مشخصهی ابعادی زیر را آماده داشته باشید:
هالو شافت به شفت توخالی (مادگی) در ورودی یا خروجی گیربکس گفته میشود که شفت نری الکتروموتور، هیدروموتور یا شفت دستگاه مستقیماً درون آن قرار میگیرد و نیاز به کوپلینگ واسطه را از بین میبرد.
هالو شافت تکخار با یک خار طولی نیرو را منتقل میکند و برای بارهای یکنواخت و اقتصادی مناسب است؛ هالو شافت هزارخار دارای دندههای داخلی متعدد برای تحمل گشتاور و شوکهای سنگین است؛ و شرینک دیسک با قفل اصطکاکی بیرونی و بدون هیچ خاری، اتصال کاملاً بدون لقی (Zero Backlash) برای بارهای رفتوبرگشتی ایجاد میکند.
در صورتی که فلنج الکتروموتور با فلنج گیربکس همخوانی داشته باشد اما قطر شفت موتور یک سایز کوچکتر از سوراخ هالو شافت ورودی باشد، از بوش تبدیل (Adapter Sleeve) فولادی خاردار استاندارد استفاده میشود.
پیش از جا زدن گیربکس روی شفت دستگاه، زائدهها و زنگزدگی شفت را کاملاً تمیز کنید، از انطباق تلرانس H7/h6 مطمئن شوید و تمام سطح تماس را به خمیر ضدگریپاژ (Anti-Seize) آغشته نمایید تا از زنگزدگی سایشی جلوگیری شود.
وقتی گیربکس هالو شافت به صورت آویز مستقیماً روی شفت دستگاه نصب میشود و پایهای روی زمین ندارد، بازوی گشتاور بدنه گیربکس را به شاسی مهار میکند تا پوسته گیربکس همراه با شفت نچرخد و در عین حال لرزشهای جزئی شفت جذب شود.
بله؛ در اکثر گیربکسهای خورشیدی و صنعتی هالو شافت، میتوان با سفارش یک شفت نری یکپارچه (Plug-in Solid Shaft) که در داخل سوراخ هالو شافت جا میخورد و با پیچ انتهایی محکم میشود، خروجی مادگی را به شفت نری تبدیل کرد.
این راهنما بر پایهی تجربهی تیم فنی هیدشاپ در تأمین، کوپلینگ و معادلیابی انواع گیربکس خورشیدی خطی، ۹۰ درجه و هلیکال با ورودی و خروجی هالو شافت برای صنایع فولاد، سیمان، معدن و خطوط تولید تدوین شده است. هنگام سفارش یا ساخت شفت مقابل برای گیربکسهای هالو شافت، رعایت دقیق تلرانسهای ابعادی و سختی سطحی شفت (بهویژه در مدلهای هزارخار و شرینک دیسک) مطابق کاتالوگ سازنده الزامی است.
نویسنده: شیوا شریفی · بازبینی فنی: مهندس میثم روزبهانی · آخرین بازبینی: ۲۳ آبان ۱۴۰۵
با ما در ارتباط باشید همکاران ما پاسخگوی سوالات شما هستند.
لطفا برای آگاهی از قیمت و دریافت فاکتور، فرم استعلام این کالا را ارسال نمایید.
نظرات کاربران